Σήμερα τα φώτα / σήμερα και το σκοτάδι - Ένα διήγημα για τα Θεοφάνια

Ένα μικρό διήγημα με αφορμή τη γιορτή των Θεοφανίων:

Συνήθως είχα σοβαρότερες δουλειές για να ασχοληθώ, αλλά όταν τα σόλδια λιγόστευαν, τριγυρνούσα στις ερημιές της Μεσοποταμίας και πουλούσα το σπαθί μου σε όποιον το είχε ανάγκη. Εκείνη την εποχή βρισκόμουν στην Έδεσσα και είχα φτάσει σε ένα χωριό που οι κάτοικοί του δεν είχαν συμφωνήσει με ποιο όνομα θα το λένε. Άλλοι το έλεγαν με το ρωμαϊκό, άλλοι με το περσικό. Ήταν κι ένας τρελός που το έλεγε με το δικό του όνομα, λες και η αφεντιά του ήταν κάνας αυτοκράτορας.

Στις παρυφές, πλάι στα τελευταία πλινθόκτιστα σπίτια, υπήρχε ένα παράξενο πηγάδι, που σύμφωνα με τον τοπικό θρύλο δεν είχε πάτο, κατέληγε σε μια σειρά από τρύπες, που σταδιακά γίνονταν στοές και μετά ανεξερεύνητα φρεάτια, που συνδέονταν με τον Ευφράτη. Οι πιο σοφοί χωριανοί έλεγαν ότι αν ρίξεις κάνα ξόανο εκεί μέσα, θα ταξιδέψει με το ρεύμα υπόγεια για εκατοντάδες λεύγες και θα εμφανιστεί σ' ένα συντριβάνι στη Βαγδάτη.

Ήταν το έτος έξι χιλιάδες εκατόν δεκαεννιά από κτίσεως του κόσμου και ο πόλεμος μαινόταν σε όλη την έκταση της Αυτοκρατορίας. Η Έδεσσα, στα σύνορα των δύο προαιώνιων εχθρών, είχε υποφέρει στην αρχή (εννοείται ότι όταν πέρασε από το χωριό ο στρατός του Χοσρόη του Β' όλοι θυμούνταν μόνο το περσικό όνομα- όλοι πλην του τρελού), αλλά σύντομα οι μάχες μεταφέρθηκαν στις παράκτιες και πιο πλούσιες πόλεις, και οι κάτοικοι του χωριού ύμνησαν τον Θεό για αυτή την ευλογία. Οι μόνες που έκαναν πλέον επέλαση στην περιοχή ήταν φήμες, οι οποίες έκαναν λόγο για αδιανόητες ωμότητες στην Ιερουσαλήμ και μια φρικιαστική πυραμίδα που είχε χτιστεί από τα κρανία των κατοίκων.

Τέλος πάντων, με τον πόλεμο να συνεχίζεται, οι προύχοντες του χωριού αποφάσισαν να τελέσουν έναν αγιασμό των νερών, όχι απλώς για να γιορτάσουν τα Θεοφάνια, αλλά και για να ξορκίσουν γενικότερα το κακό που φώλιαζε στο πηγάδι. Αφού το νερό έφτανε μέχρι τις πρωτεύουσες των απίστων, ίσως ο αγιασμός να βοηθούσε ποικιλοτρόπως όχι μόνο το χωριό, αλλά και τον ίδιο τον Imperator. Έπρεπε όλοι να κάνουμε το καθήκον που μας αναλογούσε.

Ευτυχώς δεν είχε χιονίσει ακόμα, αλλά η θερμοκρασία είχε πέσει τόσο που ανάγκαζε τα νερά στις κρήνες να παγώνουν. Ξεκινήσαμε μια φιλάσθενη πομπή που θα κατέληγε στο πηγάδι, μπρος ο γηραιότερος του χωριού- ένας διγενής που δεν θυμόταν ποτέ στη ζωή του να μην υπάρχει πόλεμος. Δίπλα στον γηραιότερο βάδιζε ένας βαριεστημένος Επίσκοπος που είχε έρθει από την πρωτεύουσα της επαρχίας -μισό φεγγάρι δρόμο με μουλάρι- επειδή τον είχαν πληρώσει ένα εξωφρενικό ποσό για να παρευρεθεί στην τελετουργία, μαζί με την Τίμια Κάρα ενός Όσιου Ραφαήλ. Πιο πίσω οι χωρικοί τυλιγμένοι κατά βάση σε κουρέλια, παιδιά, γυναίκες, μωρά που έσκουζαν από την πείνα, παππούδες και μερικοί ενήλικες. Οι ανάσες μας ήταν κοφτές. Οι πρώτες νιφάδες του χιονιού ήταν σκληρές.

Καθώς κάναμε τρεις φορές το γύρο του χωριού, κατάλαβα ότι ο Επίσκοπος έριχνε αποδοκιμαστικές ματιές προς τον εξοπλισμό μου. Για να τον κεντρίσω, πλησίασα και έσκυψα στο αυτί του: "Επίσκοπε. Με όλο το σέβας. Αλλά πριν λίγα χρόνια είδα στο Βασίλειο της Βουργουνδίας την Τίμια Κάρα του Αγίου Ραφαήλ και ήταν κάπως μικρότερη από αυτήν εδώ". Ο Επίσκοπος με κοίταξε από πάνω μέχρι κάτω, κάπως τυλίχθηκε στο ράσο του και μου απευθύνθηκε υποτιμητικά: "Στη Βουργουνδία έχουν την Τίμια Κάρα του Όσιου Ραφαήλ απ' όταν ήταν παιδί. Εμείς εδώ στην Έδεσσα έχουμε αυτήν με την οποία εμαρτύρησε, τέκνο μου".

Για λίγο έμεινα σιωπηλός. Μετά ξαναρώτησα: "Κι εσύ Επίσκοπε,  που έχεις διαβάσει τόσα πολλά βιβλία, πιστεύεις ότι υπάρχει πραγματικά κάποιο κακό εδώ στο χωριό που πρέπει να το ξορκίσουμε; Άφησες τις σημαντικές δουλειές σου και έκανες όλο αυτόν το δρόμο μόνο και μόνο για να ευλογήσεις ένα πηγάδι;" Ο Επίσκοπος μάλλον είχε φρίξει με την αναίδειά μου, αλλά απάντησε: "Βεβαίως, τέκνο μου, και είναι εύκολο να σ' το αποδείξω: Το πιστεύουν οι κάτοικοι. Οι κάτοικοι πιστεύουν στον Θεό. Άρα υπάρχει".

"Και πάλι όμως", επέμεινα, "είμαι περίεργος να μάθω πώς μπορεί το κρανίο ενός αποκεφαλισμένου ανθρώπου να βοηθήσει στη σωτηρία μας από το κακό". Ο Επίσκοπος ξεφύσηξε και πήρε θριαμβευτικό ύφος. Μάλλον είχα κάνει τη λάθος ερώτηση. "Νέε μου, δεν πρόκειται να σε σώσει η Κάρα του οσίου Ραφαήλ. Η πίστη σου θα σε σώσει!"

Είχαμε φτάσει στο εγκαταλειμμένο πηγάδι, το οποίο όλοι ήταν απρόθυμοι να πλησιάσουν. Κι αν τα πνεύματα όντως παραμονεύουν και σε αρπάξουν; Ποτέ δεν ξέρεις. Στάθηκα κοντά στο στόμιο, γύμνωσα το σπαθί μου για να τρομάξει το κακό και να βεβαιωθούν οι χωρικοί ότι άξιζαν τα σόλδια που μου είχαν τάξει. Κατόπιν προσπάθησα να συντονιστώ με τα σταυροκοπήματά τους ώστε να είναι όλα σωστά και τακτικά. Εκτός από σύμβολα της πίστης είχαν κουβαλήσει και διάφορα είδωλα, φυλαχτά και κάτι περγαμηνές με κολλυβογράμματα στη γλώσσα των απίστων.

Η επόμενη σκηνή εξελίχθηκε πολύ γρήγορα. Ενώ ο Επίσκοπος άρθρωνε "και το Πνεύμα εν είδει περιστεράς, εβεβαίου του λόγου το ασφαλές", ένα ρεύμα παγωμένου αέρα μας χτύπησε κατά πρόσωπο και μερικοί που τρομοκρατήθηκαν έπεσαν κάτω και έκρυψαν το πρόσωπό τους. Το πηγάδι ξεχείλισε από ένα αφύσικο μελανό φως, που εκτινάχθηκε προς όλες τις κατευθύνσεις και μετέτρεψε ακαριαία σε λάσπη το παγωμένο χώμα. Μέσα σε κραυγές και ικεσίες, και πριν προλάβω να στριφογυρίσω το σπαθί μου, είδα ένα πλάσμα να ξεντύνει τις σκιές από πάνω του και να ορμάει στον Επίσκοπο. Δυο πόδια πιο ψηλό από μένα, με πρόσωπο σαν του λύκου, φολιδωτό δέρμα και με πελώρια αγκάθια στους ώμους- δεν ήταν ένας κακομοίρης καλικάντζαρος, αλλά κάποιο επικίνδυνο τελώνιο που ζούσε εκεί και το είχαμε ξυπνήσει.

Νομίζω ο Επίσκοπος δεν πρόλαβε να αρθρώσει λέξη. Το πλάσμα τον γράπωσε από τον αστράγαλο, τον αναποδογύρισε και τον τράβηξε βίαια προς το πηγάδι. Η Τίμια Κάρα του Όσιου Ραφαήλ τινάχτηκε στον αέρα και άρχισε να περιστρέφεται. Ο Επίσκοπος προσπάθησε μάταια να κρατηθεί από τις πέτρες, αλλά το βάρος του πλάσματος τον τράβηξε ακαριαία στο έρεβος. Πριν ο Επίσκοπος χαθεί οριστικά, με κοίταξε με ένα ειρωνικό μειδίαμα ικανοποίησης. Η Κάρα προσγειώθηκε με δύναμη στο στόμιο του πηγαδιού, αναπήδησε δύο φορές και κατέληξε ανέπαφη μπροστά στα πόδια μου.

Το υπερφυσικό σκοτάδι είχε υποχωρήσει, το ίδιο ξαφνικά όπως είχε εμφανιστεί. Οι χωρικοί άρχισαν να συνέρχονται και να σηκώνονται τρέμοντας από το έδαφος, άλλοι βουβοί και άλλοι κλαίγοντας. Πήρα στα χέρια μου το κρανίο. Ζύγισα την κατάσταση. Λογικά, αφού κανένας κάτοικος δεν είχε πειραχθεί θα μπορούσα ακόμα να διεκδικήσω την αμοιβή μου.

Περηφάνια και Προκατάληψη και Ζόμπι

Πλησιάζουμε στο τέλος του Σεπτεμβρίου και αφού ξεκινάει μία νέα σεζόν είναι ώρα και για νέες κινήσεις. Εννοείται η εποχή δεν ευνοεί τίποτα, αλλά αν περιμένουμε να απεγκλωβιστούμε από την οικονομική κρίση κτλ, μάλλον θα γεράσουμε. Αποφάσισα μες στους επόμενους μήνες να ιδρύσω έναν εκδοτικό οίκο με έδρα τα Γιάννενα και κατεύθυνση το μυθιστόρημα. Αρχικά θα είναι ένα μικρό project, αλλά ελπίζω να πάει καλά και σύντομα να μπορεί να στεγάσει πολλούς και καλούς συγγραφείς. Πιο αναλυτικά θα γράψω αργότερα, ίσως δημιουργήσω και ένα ιστολόγιο ως σελίδα του εκδοτικού, όταν αποφασίσω το όνομα (που τελικά είναι πολύ δύσκολη διαδικασία, μέχρι στιγμής έχω καταλήξει στο "Βορειοδυτικές Εκδόσεις"). Ας προχωρήσουμε όμως σε δύο βιβλία που διάβασα το τελευταίο διάστημα και στην παρουσίαση ενός πρωτότυπου λογοτεχνικού περιοδικού.

Περηφάνια και προκατάληψη και Ζόμπι

Seth Graham-Smith + Jane Austen, εκδ. Πλατύπους

Είναι ένα βιβλίο που έχω αναφέρει αρκετές φορές και στηρίζεται σε μια αλλοπρόσαλλη και εκ πρώτης όψεως βέβηλη συνταγή. Κάποιοι τρελοί εκδότες στην Αμερική (quirk books) είχαν πριν δύο χρόνια την ιδέα να πάρουν μερικά κλασικά αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και να τα μετατρέψουν σε κάτι που μπορεί να χαρακτηριστεί από εκκεντρικό μέχρι αρρωστημένο. Στην ερώτηση του πώς μπορεί ένα βιβλίο να γίνει καλύτερο, απάντησαν ευθαρσώς «με την προσθήκη Ζόμπι». Ζόμπι; Ναι, γιατί όχι;

Ο Αμερικάνος Γκράχαμ Σμιθ πήρε με ευλάβεια το θρυλικό βιβλίο της Τζέιν Όστεν «Περηφάνια και Προκατάληψη» (πρωτοεκδόθηκε το 1813) και άνοιξε λίγο την υπόθεση ώστε να περιλάβει και τους συμπαθείς απέθαντους. Έτσι προέκυψε ένα νέο είδος λογοτεχνίας (mashup) που προσέλκυσε ένα μέρος του αναγνωστικού κοινού- κατ’ αρχάς από περιέργεια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το εγχείρημα δεν στερείται λογοτεχνικών αρετών.

Σύμφωνα με την μεταμορφωμένη ιστορία, η βικτωριανή Αγγλία μαστίζεται από μαζικές εμφανίσεις άμυαλων ζόμπι τα οποία επιτίθενται στους αξιότιμους υπηκόους του στέμματος. Παράλληλα όμως η ζωή των πρωταγωνιστών κυλάει -σχεδόν- κανονικά και η Λίζυ ερωτεύεται σιγά σιγά τον απρόσιτο και υπερόπτη κύριο Ντάρσυ. Όλα αυτά βέβαια είναι εφικτά γιατί τα δικαιώματα του βιβλίου έχουν περάσει σε public domain πλέον, όπως και κάθε έργο του οποίου ο δημιουργός έχει πεθάνει για τουλάχιστον μισό αιώνα.

Στην Ελλάδα το «Περηφάνια και Προκατάληψη και Ζόμπι» κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις Πλατύπους σε πολύ καλή μετάφραση του Χριστόδουλου Λίθαρη και αξίζει να κάνετε τον κόπο να το διαβάσετε. Η ιστορία είναι καλογραμμένη, έχει ενδιαφέρον και διαβάζεται γρήγορα. Άλλωστε σύμφωνα με την παράφραση της διασημότερης εισαγωγής της βρετανικής λογοτεχνίας: «Είναι πανθομολογούμενη αλήθεια ότι ένα ζόμπι που έχει βρει μυαλά οπωσδήποτε θα χρειάζεται περισσότερα».

Αν σας αρέσει τότε προτείνω να αναζητήσετε στα αγγλικά και μερικά ακόμα από τα υπόλοιπα «τερατουργήματα» της ίδιας σειράς: «Sense and sensibility and sea monsters», «Android Karenina», «Jane Slayre» και «Abraham Lincoln, Vampire Hunter». Τέλος, αν σας άρεσε πάρα πολύ η ιδέα μπορείτε να δοκιμάσετε κι εσείς τη συγγραφική σας τύχη σε κάτι με ελληνικό χρώμα. Πχ «Τα μυστικά του βάλτου των βαμπίρ», «Αλέξης Ζορμπάς και Ζόμπις» ή «Τα απομνημονεύματα του στρατηγού βρικόλακα Μακρυγιάννη».

Last Wish

Andrzej Sapkowski, εκδ. Orbit

Αυτό είναι ξενόγλωσσο και αν θέλετε να το διαβάσετε θα πρέπει ή να το παραγγείλετε από το Amazon ή να το αναζητήσετε σε κάποιο ενημερωμένο βιβλιοπωλείο. Φυσικά θα αναρωτηθείτε «γιατί να μπούμε σε τόσο κόπο» και είναι μια δίκαιη ερώτηση μιας και το «Last Wish» απευθύνεται αποκλειστικά σε αναγνώστες του φανταστικού. Πρόκειται για ένα φάνταζυ, γραμμένο το 1993 από τον Πολωνό Αντρέι Σαπκόφσκι και έτσι έχει εκ κατ’ αρχήν μια ξεχωριστή σλάβικη ατμόσφαιρα. Πρωταγωνιστής της σειράς είναι ένας γνωστός χαρακτήρας, ο Γκέραλντ απ’ τη Ρίβια, ένας κυνηγός τεράτων (witcher ή hexer) του οποίου οι περιπέτειες μοιάζουν βγαλμένες από θρύλους και παραμύθια. Ο Γκέραλντ περιδιαβαίνει έναν φανταστικό μεσαιωνικό κόσμο, λαμβάνει μέρος σε συναρπαστικές μονομαχίες και αντιμετωπίζει ηθικά διλήμματα. Έχει χρώμα αντιήρωα και οι αποφάσεις του συχνά κινούνται από πάθη.

Ουσιαστικά το «Last Wish» (2007) είναι μία συλλογή διηγημάτων που σκοπό έχει να εισάγει τον αναγνώστη στον κόσμο του witcher. Το επόμενο βιβλίο της σειράς που μεταφράστηκε στα αγγλικά ήταν το «Blood of elves» το 2009 και την επόμενη χρονιά αναμένουμε το «Times of contempt». Στη σειρά των βιβλίων Witcher στηρίχθηκε και το ομώνυμο πολύ επιτυχημένο παιχνίδι για υπολογιστές, του οποίου το sequel αναμένεται μέσα στο 2011. Όπως γίνεται αντιληπτό αυτή ήταν και η αφορμή της μετάφρασης των βιβλίων στα αγγλικά, τόσα χρόνια μετά την κυκλοφορία των πρωτότυπων. Τέλος, δεν υπάρχει στον ορίζοντα κανένα σχέδιο για κυκλοφορία των βιβλίων στη γλώσσα μας.

Το Παραμύθι

Πρόκειται για ένα νέο περιοδικό που κυκλοφόρησε αυτή την εβδομάδα και έχει να κάνει με το λαϊκό ελληνικό παραμύθι και όσα συμβαίνουν γύρω από αυτό. Νομίζω θα έχει ενδιαφέρον ως εγχείρημα και θα διαπιστώσετε ότι λαϊκά παραμύθια γράφονται και στις μέρες μας και μάλιστα καλά. Επίσης στην ύλη του θα μπορείτε να διαβάσετε και εξειδικευμένα σχετικά άρθρα μιας και οι σκοποί του περιοδικού είναι και διδακτικοί (το Παραμύθι μοιράζεται δωρεάν και σε νοσοκομεία και σε ειδικά σχολεία). Την έκδοση του περιοδικού έχει αναλάβει το Όναρ (θεραπεία μέσω τέχνης για το άρρωστο παιδί).

Η κυκλοφορία του Παραμυθιού θα είναι τριμηνιαία, η τιμή τεύχους θα είναι 8 ευρώ και η ετήσια συνδρομή θα ανέρχεται στα 30 ευρώ. Σε περίπτωση που ενδιαφέρεστε να γίνετε συνδρομητές ή να αναζητήσετε περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επικοινωνήστε με την υπεύθυνη Αγγελική Σχοινά στο angeliki_schoina@hotmail.com

Τα περιεχόμενα του φθινοπωρινού τεύχους είναι τα παρακάτω:

5. Τι είναι για ‘μας το Παραμύθι
9. Προ-λόγος, Σπύρος Αλ.Καββαδίας
11. Το λαϊκό παραμύθι στο σύγχρονο νηπιαγωγείο-σχολείο, Αναστασοπούλου Βιβή, Καραχάλιου Ρούλα
25. Το παραμύθι των παιδιών- παραμύθια γραμμένα απ’ τα παιδιά, Αγγελική Σχοινά
38. Ησίοδος, Θοδωρής Κασαπίδης
41. Παραμύθια- Σχόλια στην επικαιρότητα-Δέκα παραμύθια για την κρίση
65. Η ζωή σαν παραμύθι, Βιργινία Ιωαννίδου
68. Γιορτή παραμυθιού στην αυλή του δημοτικού σχολείο Μαυροχωρίου, Σόνια Ευθυμιάδου- Παπασταύρου
94. Πρωτόγονο –Μικρή Εισαγωγή, Ελισάβετ Αρσενίου
95. Νεοελληνικό λαϊκό παραμύθι- Δεκαπέντε παραμύθια νέων ελλήνων και λαϊκών συγγραφέων
128. Φτιάξε καρδιά μου το δικό σου παραμύθι

Τι έχουμε να περιμένουμε τις επόμενες εβδομάδες; Το δέκατο τεύχος του Bookmarks και το δεύτερο «Παράθυρο Δρόμου», το αυτό-οργανωμένο λογοτεχνικό περιοδικό τοίχου που φτιάξαμε στην Πάτρα. Για να το διαβάσετε θα πρέπει μάλλον να το πετύχετε κολλημένο σε κάποιον τοίχο ή να μας βρείτε στο facebook. Πάντως είναι μια ιδέα που σκέφτομαι να μεταφέρω και στα Γιάννενα (επιστρέφοντας στην πόλη συνάντησα με έκπληξη ένα λογοτεχνικό free press το οποίο αγνοούσα, το "Αντί Χ Λόγου"- είναι ωραίο να γίνονται πράγματα).

Επίσης -σε ένα νέο που με χαροποίησε ιδιαίτερα- με λίγη υπομονή ως τα επόμενα Χριστούγεννα, θα διαβάσουμε το παιδικό φάνταζυ "Νοέλα" του φίλου Γιώργου Χατζηκυριάκου, που συμφώνησε με τον Κέδρο. Είχα τη χαρά να διαβάσω την αρχή του βιβλίου πριν καιρό και αν θέλετε να γνωρίσετε καλύτερα το Γιώργο μπορείτε να ξεφυλλίσετε και το ιστολόγιό του.

Κάπου εδώ αδειάζει η κλεψύδρα. Στην επόμενη ανάρτηση καλώς εχόντων των πραγμάτων θα φιλοξενήσω και μια συνέντευξη του Νίκου Αραπάκη για το «Δίκιο» του, το πολύ καλό ιστορικό μυθιστόρημα που αφηγείται την πορεία ενός ανθρώπου κατά τη διάρκεια των ταραγμένων ετών του εμφυλίου.