Η σιωπή της πόλης / Πέρατα του Κόσμου

Μόλις επέστρεψα Γιάννενα από ένα τετραήμερο ταξίδι στην Πάτρα, που περιλάμβανε βόλτες, δουλειά, μια εκπληκτική θεατρική παράσταση και μία παρουσίαση βιβλίου. Πέρασα πολύ όμορφα και έτσι είχα λίγο χρόνο μόνο να προχωρήσω τα Πέρατα του Κόσμου (The Ends of the Earth), το τρίτο μέρος της τριλογίας του Μανφρέντι για τον Μέγα Αλέξανδρο. Απλή κι όμως συναρπαστική, αξίζει να τη διαβάσετε, όπως είχα αναφέρει και παλιότερα. Τώρα φτάνω στις τελευταίες σελίδες και νομίζω με πιάνει μια μικρή μελαγχολία.

Τo περασμένο Σάββατο κυκλοφόρησε το τρίτο βιβλίο των βορειοδυτικών. Πρόκειται για τη σπονδυλωτή νουβέλα Η Σιωπή της Πόλης του Νίκου Καρακάση, η οποία κυκλοφόρησε αποκλειστικά σε e-book το οποίο διανέμεται ελεύθερα και δωρεάν, και με άδεια creative commons.

"...Εκείνον τον άστεγο τον συναντώ αρκετά πρωινά κοντά στο σπίτι μου. Κοιμάται σε ένα παλιό στρώμα και ζει κάτω από μια ελιά. Αυτός είναι όλος κι όλος ο κόσμος του και στη φιγούρα του διάβασα πολλές φορές ότι του είναι αρκετός. Μπορεί να κάνω λάθος, πάντως στα δικά μου μάτια, εκεί, στα βόρεια προάστια όπου όλοι έχουν σπίτι, κήπο και αυλόπορτα, μου θυμίζει έντονα την μπογιά που ξέφυγε από τον ζωγράφο. Δεν του έχω μιλήσει ποτέ, δεν ξέρω τίποτα για αυτόν, μα πάντα όποτε περνώ από κοντά του, νιώθω ανεξήγητα στο βλέμμα του έναν πικρό σαρκασμό· ειδικά τις μέρες που επιστρέφω σπίτι με κάποια μελαγχολική διάθεση, νιώθοντας την πόλη να με σφίγγει στο στήθος.
Κάποιες ιστορίες ανθρώπων και ένας μύθος ομολογούν τα λάθη μιας πόλης που σιωπά."


Περισσότερα στις οθόνες σας για ένα πολύ καλό βιβλίο. Κατεβάστε το, διαβάστε το και αν σας αρέσει μοιραστείτε το με φίλους και γνωστούς σας.

Νομίζω ότι το επόμενο βιβλίο για το οποίο θα γράψω είναι το Αλτσχάιμερ Trance της Στέργιας Κάββαλου. Αύριο θυμίζω είναι και η παγκόσμια μέρα ποίησης, όπου κι αν βρίσκεστε θα υπάρχουν σχετικές εκδηλώσεις. Αν βρίσκεστε στα Γιάννενα, στο βιβλιοπωλείο Ελευθερουδάκη η εταιρία λογοτεχνών και συγγραφέων Ηπείρου διοργανώνει απαγγελία ποιημάτων απο Γιαννιώτες Λογοτέχνες.

Βασιλιάς Ίκελος

Καλησπέρα!

Τρέχουν διάφορες υποχρεώσεις για να ολοκληρωθούν οι βορειοδυτικές εκδόσεις, αλλά πάντα υπάρχει χρόνος για το καλό βιβλίο. Ένα που διάβασα τις τελευταίες εβδομάδες ήταν και ο Βασιλιάς Ίκελος, το πρώτο βιβλίο του Νίκου Καρακάση, ενός πολύ αξιόλογου συγγραφέα, τον οποίο είχα τη χαρά να γνωρίσω και προσωπικά.

Ο Νίκος Καρακάσης γεννήθηκε το 1969 στην Αθήνα και μεγάλωσε στις γειτονιές της Κυψέλης και του Νέου Κόσμου. Ασχολήθηκε επαγγελματικά με τους υπολογιστές και σήμερα διευθύνει τη δική του εταιρεία πληροφορικής. Πλούσια κληρονομιά ο παππούς του Σταύρος Καρακάσης, γνωστός μουσικολόγος και Αλεξανδρινός ποιητής, και ο θείος του Κώστας Καρακάσης, καταξιωμένος συγγραφέας των ημερών μας. Αν θυμάστε, έναν χρόνο πριν είχα παρουσιάσει το βιβλίο του τελευταίου, "Βιολονίστας", το οποίο ήταν υποψήφιο και για το βραβείο αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ.

Ακούγοντας για πρώτη φορά κάποιος για τον Βασιλιά Ίκελο, δεν μπορεί παρά να σταθεί στο μυστηριώδες όνομα. Ίκελος, είναι μια αινιγματική οντότητα που προέρχεται από το πολύ μακρινό παρελθόν. Στην κοσμογονία του Οβίδιου, ο Μορφέας, ο Ίκελος και ο Φάντασος ήταν αδέρφια, αποκαλούνταν Όνειροι και εκτελούσαν διαταγές του πατέρα Ύπνου. Τα τρία αδέρφια απασχολούσαν το μυαλό των ανθρώπων όσο αυτοί κοιμούνταν και ενίοτε τους έστελναν μηνύματα που συνδέονταν με την πραγματικότητα. Βέβαια το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα δεν ασχολείται καθόλου με αυτή τη θεότητα, αλλά ο συγκεκριμένος μύθος αποτελεί μια αφορμή.
Ο Βασιλιάς Ίκελος είναι ένα σύγχρονο νεοελληνικό μυθιστόρημα με πολλά συναισθηματικά στοιχεία, δολοπλοκίες και έντονα πάθη. Διαπραγματεύεται τη ζωή του Αλέξη Κ. ή μάλλον την ταραγμένη περίοδο της ζωής του η οποία ακολουθεί την απόφασή του να εγκαταλείψει μια σίγουρη καριέρα στο πολεμικό ναυτικό και να κατέβει στην Αθήνα για να κυνηγήσει τις φιλοδοξίες του. Ο Αλέξης δεν είναι ο τυπικά καλοκάγαθος και σωστός ηθικά χαρακτήρας, ούτε ένας αψεγάδιαστος ήρωας που η μοίρα και οι συγκυρίες τον κατατρύχουν. Είναι ένας ρεαλιστικός χαρακτήρας που καλείται να πληρώσει κυρίως για τα δικά του λάθη. Λίγο Σίσυφος, λίγο Ορέστης, λίγο Γιάννης Αγιάννης, είναι ένας ήρωας τον οποίο ο συγγραφέας δεν διστάζει να σκιαγραφήσει με γκρίζα χρώματα και δεν προσπαθεί να τον φτιασιδώσει. Αλλά ο Νίκος Καρακάσης ξέρει να τον συγχωρεί· άλλωστε αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο μήνυμα του βιβλίου.
Παράλληλα με την ιστορία του Αλέξη, υπάρχει μία ακόμα αφηγηματική γραμμή η οποία έχει ξεκινήσει πριν μερικές δεκαετίες στην Ύδρα και περιστρέφεται γύρω από ένα οικογενειακό δράμα, το οποίο διαρκούσε για χρόνια σε ένα από τα αρχοντικά του σπιτιού. Με έναυσμα έναν παλαιικό πίνακα που ο Αλέξης συναντά κρεμασμένο σε ένα καφενείο, ο Αλέξης γνωρίζεται με τον μουγκό καφετζή Βαγγλή και οι δύο ιστορίες όχι απλώς διασταυρώνονται, αλλά πλέον μπλέκονται, γίνονται ένα κουβάρι, μια δίνη που τραβάει όλους τους ήρωες προς το ίδιο σημείο.
Η πλοκή του βιβλίου είναι χωρισμένη σε τρία μέρη. Τρεις εποχές. Στο πρώτο μέρος ακολουθούμε τον Αλέξη, ο οποίος φτάνει στη μεγαλούπολη, ταλανιζόμενος ακόμα από το αν πήρε τη σωστή απόφαση ή όχι. Κάπου εδώ εισέρχεται στην υπόθεση μας ο Ίκελος και τα όνειρα που στέλνει στον Αλέξη, ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του βιβλίου και για μένα το στοιχείο που το κάνει να ξεχωρίζει. Ο Αλέξης βλέπει συνεχώς το ίδιο όνειρο, ένα όνειρο που επαναλαμβάνεται και επαναλαμβάνεται στον ύπνο του και κάθε φορά του αποκαλύπτει και μια μικρή συνέχεια. Είναι ένα όνειρο που τον βασανίζει γιατί ξεκάθαρα κρύβεται ένα νόημα πίσω από τις σουρεαλιστικές εικόνες του. Προσπαθεί να συνειδητοποιήσει την ερμηνεία του, αλλά είναι κάτι που θα καταφέρει προς το τέλος του βιβλίου, μαζί με τον αναγνώστη.
Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου η υπόθεση μεταφέρεται στην Ύδρα, όπου ο Αλέξης προσπαθεί να διεκδικήσει μια περιουσία, πρωταρχικά για ηθικούς λόγους. Εγκαταλείπει τη ζωή στην Αθήνα και αποφασίζει να χτίσει ξανά από το μηδέν. Μάχεται και διεκδικεί με τη βοήθεια νέων φίλων και τελικά φαίνεται να τα καταφέρνει, ώσπου φτάνουμε στο τρίτο μέρος όπου συναντούμε αλλεπάλληλες ανατροπές.
Κάπου εκεί, προς το τέλος, θα αντιμετωπίσουμε το φιλοσοφικό δίλημμα του ντετερμινισμού, ένα ακόμα από τα πολύ δυνατά χαρακτηριστικά του Βασιλιά Ίκελου. Αν γνωρίζεις το μέλλον, τότε μπορείς να το αποτρέψεις; Και αν το αποτρέψεις, δεν σημαίνει ότι το αλλάζεις; Και ένα εξίσου ενδιαφέρων ερώτημα που τίθεται: Πώς γίνεται κάποιος σημαντικός; Αποκτώντας εξουσία; Πλούτη; Με το να γίνει χρήσιμος στην κοινωνία;
Η γραφή του Νίκου Καρακάση είναι εξαιρετική, πολύ εμπνευσμένη θεωρώ δε, την επιλογή του συγγραφέα να προσδιορίζει με σαφήνεια μόνο τον τόπο, αλλά όχι το χρόνο. Τα γεγονότα που περιγράφονται θα μπορούσαν να διαδραματίζονταν πριν ένα χρόνο ή πριν μισό αιώνα.
Ο Βασιλιάς Ίκελος είναι ένα βιβλίο που με ικανοποίησε απόλυτα ως αναγνώστη, νομίζω το διάβασα μέσα σε τρεις μέρες και σας το συστήνω. Για να κλείσω θα αντιγράψω ένα μικρό απόσπασμα:

«Κάθε όνειρο γεννιέται από τον απόηχο μιας ιστορίας που ζήσαμε και σε κάθε ιστορία που ζούμε φωλιάζει μέσα της ένα άλλο όνειρο. Αυτή είναι η δύναμη του ονείρου και αυτή είναι η αδυναμία του ανθρώπου. Τα όνειρα λυτρώνουν το μυαλό μας και υποσυνείδητα εξαντλούν την αντοχή της καθημερινότητάς μας, ανακατεύοντας χρώματα και αισθήσεις, ξεφτίζοντας τις έννοιες της φαντασίας και της πραγματικότητας».

Περισσότερα μπορείτε να δείτε και να διαβάσετε στο blog του Νίκου Καρακάση.

υγ: Όπως θα παρατηρήσατε, στα δεξιά προστέθηκε banner των βορειοδυτικών, το οποίο οδηγεί στο επίσημο blog των εκδόσεων. Είναι υπό κατασκευή ακόμα, αλλά όσο περνούν οι μέρες, η εικόνα θα συμπληρώνεται. Όσοι φίλοι θέλουν μπορούν να μας αναζητήσουν και στο facebook.

υγ 2: Ξεκίνησα και τον Βομβιστή του Παρθενώνα, του Χρήστου Χρυσόπουλου. Μια πρώτη γεύση μπορείτε να πάρετε και στο blog του βιβλίου.

υγ 3: Ένα ακόμα εξαιρετικό άρθρο του Νίκου Σαραντάκου για τα σαφή κρύσταλλα και την τρόικα.

Κοράκι σε άλικο φόντο - Άμμος του Άμμωνα Βασιλιάς Ίκελος - Μαύρο Μάμπα

Οι εκλογές στη χώρα συνεχίζονται...

Κανονικά η ανάρτηση αυτή θα έπρεπε να είναι με πολύ πιο ευχάριστα χρώματα, αλλά πάντα κάτι μικρό συμβαίνει και σε απογοητεύει. Όχι σχετικά με τη χώρα, τα μνημόνια, την κρίση, τους λιμούς και καταποντισμούς. Αυτά είναι μέρος της καθημερινότητας, τίποτα σπουδαίο. Εννοώ σχετικά με την κατάσταση στο χώρο του βιβλίου, αλλά θα καταλάβετε για ποιο πράγμα μιλάω, διαβάζοντας την τελευταία παράγραφο της ανάρτησης. Ας αρχίσουμε όμως με ορισμένα πολύ ευχάριστα.

Η σημαντικότερη στιγμή για το ελληνικό φάνταζυ, τουλάχιστον για φέτος, αλλά και για τα τελευταία χρόνια, έφτασε. Όπως θα ξέρετε και όσοι διαβάζετε το σχετικό ιστολόγιο, το Κοράκι σε Άλικο Φόντο είναι ένα μυθιστόρημα φαντασίας του Λευτέρη Κεραμίδα, που σύντομα πιστεύω θα χαρακτηριστεί ως ο ελληνικός μύθος των Οτόρι.
Ο Λευτέρης διαθέτει μια εξαιρετική πένα και εγώ προσωπικά βελτιώθηκα πολύ διαβάζοντας κείμενα και διηγήματά του. Πέρα από αυτά είναι και ένας εξαιρετικός άνθρωπος, αλλά αρκετά με το λιβάνισμα, εσείς ως αναγνώστες δεν χρειάζεται να γνωρίζετε τίποτα από αυτά. Αυτός που σας ενδιαφέρει και μπορείτε εύκολα να διαπιστώσετε την ποιότητά του, είναι ο τρόπος γραφής του. Πηγαίνοντας στο ιστολόγιο του βιβλίου θα βρείτε μια προδημοσίευση του πρώτου κεφαλαίου (και πολλά άλλα συνοδευτικά κείμενα, καθώς και μαγευτικά παραμύθια από τον κόσμο).
Μία γεύση για το βιβλίο (σχεδόν κυριολεκτικά) μπορείτε να πάρετε και στο σχετικό άρθρο στο ιστολόγιο της Ευθυμίας Δεσποτάκη, ενώ λεπτομέρειες υπάρχουν και στην εκτενή συζήτηση στο sff. Τέλος, ξεχωριστή μνεία αξίζει το αισθητικό κομμάτι του βιβλίου: το εξώφυλλο που σχεδίασε ο Γιώργος Ναζλής είναι χωρίς υπερβολή ένα από τα ομορφότερα που έχω δει.

Ανεβάζω και ένα απόσπασμα από τον υπέροχο χάρτη του βιβλίου (διά χειρός Ozzo), ενώ αντιγράφω και την πρώτη ανάρτηση του συγγραφέα στο ιστολόγιό του στις 8 Οκτωβρίου του 2008, λόγια που σηματοδοτούσαν την αρχή ενός ανεπανάληπτου ταξιδιού: "Δημιουργώ σήμερα αυτό το ιστολόγιο για την υποστήριξη της σειράς φανταστικής λογοτεχνίας (φάνταζυ, συγκεκριμένα) "Οι Γιοι της Στάχτης", την οποία γράφω και φιλοδοξώ να εκδόσω. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν πολλά να ειπωθούν. Μόλις ολοκλήρωσα τις διορθώσεις στο πρώτο βιβλίο και ετοιμάζομαι να το ταχυδρομήσω σε εκδότη. Σιγά-σιγά, μια φορά την εβδομάδα ίσως, λέω ν' αρχίσω να μοιράζομαι λεπτομέρειες για τον κόσμο που έχω πλάσει στο μυαλό μου και στο χαρτί. Κι επίσης να μοιράζομαι την αγωνία μου για το αν θα γίνει δεκτό προς έκδοση το βιβλίο, αν θα πάει καλά (σε περίπτωση που φανώ τυχερός κι όντως εκδοθεί) κτλ. Πολλές ιδέες έχω και πολλή όρεξη, όπως όλοι όταν στήνουν ένα ιστολόγιο. Αν όντως θα τις υλοποιήσω, αν θα συνεχίσω να έχω όρεξη να προσθέτω σ' αυτά που μόλις διαβάσατε; Θα δείξει".

Πλέον το Κοράκι έχει κουρνιάξει στα ράφια των βιβλιοπωλείων και σύντομα σε πολλές βιβλιοθήκες. Λευτέρη, καλή επιτυχία. Είναι δεδομένη.

Στα πολύ καλά νέα (τουλάχιστον για μένα) είναι ότι πλέον οι βορειοδυτικές εκδόσεις έχουν πάρει σάρκα και οστά, τα πρώτα βιβλία έχουν σχεδόν ετοιμαστεί και ελπίζω στις αρχές Δεκέμβρη να έχουν συναντήσει τους πρώτους αναγνώστες. Περισσότερα όμως σε λίγες μέρες, όταν θα έχω οργανωθεί πλήρως.

Σε άλλα νέα, στο site των εκδόσεων Λιβάνη μπορείτε να διαβάσετε και ένα διήγημά μου, το Θρύλο της Μονοβύζας. Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω καταλήξει ακόμα αν τους αρέσει ο τρόπος που γράφω ή όχι.

Σχετικά με το τι διαβάζω αυτές τις μέρες, τώρα. Όσοι θυμούνται την προηγούμενη ανάρτηση, είχα ξεκινήσει τον Γιο του Ονείρου, το πρώτο μέρος της επικής τριλογίας του Manfredi. για τον Μέγα Αλέξανδρο. Λοιπόν, σχεδόν κατάπια το βιβλίο και πέρασα στο δεύτερο τόμο, την Άμμο του Άμμωνα, το οποίο επίσης ξεκοκάλισα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Όπως βλέπετε και στο αγγλικό εξώφυλλο, λέει με μεγάλα γράμματα ότι η Άμμος του Άμμωνα πρόκειται για "huge international best seller", και δεν βρίσκω κανέναν λόγο να διαφωνήσω με τον χαρακτηρισμό. Η πένα του Manfredi κάνει τις σελίδες να γυρνούν σχεδόν αστραπιαία και ο αναγνώστης θέλει να διαβάσει και άλλα από τις περιπέτειες του Αλέξανδρου. Ο Ιταλός συγγραφέας χωρίζει τη δράση σε μικρά κεφάλαια και έξυπνα επιλέγει να μην αναφερθεί με λεπτομέρειες στα πιο γνωστά περιστατικά, αλλά να δώσει βάρος σε μικρότερης σημασίας γεγονότα από την καθημερινότητα του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος στην Ασία. Παράλληλα χτίζει το χαρακτήρα του Αλέξανδρου με μαεστρία, δείχνοντάς μας πώς από άνθρωπος έγινε ουσιαστικά Θεός. Θέλω πολύ να περάσω στο τρίτο βιβλίο τα Πέρατα του Κόσμου, αλλά για την ώρα θα κάνω μία παύση, γιατί ασχολούμαι με έναν άλλο βασιλιά, το Βασιλιά Ίκελο (πάντως μόλις έχει κυκλοφορήσει και το Μυστικό του Τάφου του Μέγα Αλέναδρου, από τις εκδόσεις Ψυχογιός).

Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για αυτόν το βασιλιά με το μυστηριώδες όνομα, σας προσκαλώ στις 19 Νοεμβρίου στο βιβλιοπωλείο Παπασωτηρίου της Πάτρας, όπου θα παρουσιάστει το ομώνυμο, καινούργιο βιβλίο του Νίκου Καρακάση. Θα συμμετέχω και εγώ, ενώ μια πρώτη γνωριμία με το συγγραφέα μπορείτε να κάνετε με μια επίσκεψη στη σελίδα του.
Και μετά από όλα αυτά, ήρθε η ώρα για την κατακλείδα. Σκέφτηκα αρκετά πριν τη γράψω, αλλά αποφάσισα να πω ξεκάθαρα τη γνώμη μου ως αναγνώστης, συγγραφέας και εκδότης. Σήμερα ανακοινώθηκε από το ΕΚΕΒΙ η βραχεία λίστα με τις δεκαπέντε υποψηφιότητες για τον τίτλο του καλύτερου βιβλίου της χρονιάς. Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου το σέβομαι, όπως και το έργο που επιτελεί. Αλλά ορισμένες επιλογές του, πραγματικά σε αφήνουν έκπληκτο. Και ίσως εξοργισμένο. Την ίδια ώρα που ο διαγωνισμός και η λίστα γίνεται για να τονώσει την εικόνα του βιβλίου στην Ελλάδα, ταυτόχρονα υπάρχουν συνιστώσες, που αυτοαναιρούν το εγχείρημα.
Καταλαβαίνω ότι η βραχεία λίστα προέκυψε έπειτα από ψηφοφορία των λεσχών ανάγνωσης σε όλη τη χώρα, αλλά πιστεύω ότι θα έπρεπε να υπάρχει τουλάχιστον ένα φίλτρο. Ένας φιλότιμος άνθρωπος να διαβάσει μια-δυο σελίδες από αυτά που προτείνονται και να πει τη γνώμη του.
Προφανώς είναι αδύνατον για κάποιον να έχει διαβάσει και τα δεκαπέντε βιβλία της λίστας και με μια πρώτη ματιά υπάρχουν πολύ αξιόλογες επιλογές μέσα σε αυτά. Αλλά εγώ θα αναφερθώ σε ένα βιβλίο, που κατά τη γνώμη μου, μάλλον βλάπτει την εικόνα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, παρά την προωθεί Δυστυχώς στη λίστα με τα καλύτερα βιβλία της χρονιάς υπάρχει το Μαύρο Μάμπα, από τις εκδόσεις Βεργίνα.
Σπάνια γράφω άσχημη κριτική για ένα βιβλίο. Αν διαβάσω κάτι που δεν μού άρεσε, προτιμώ να το αγνοήσω: δεν πειράζει, μπορεί να έχασα μερικές ώρες και να αισθάνθηκα αδικημένος, αλλά η ζωή συνεχίζεται, το επόμενο βιβλίο θα με ικανοποιήσει περισσότερο. Η λογική της Σελίδας για άλλες Σελίδες είναι να κάνει προτάσεις προς ανάγνωση και όχι το αντίθετο. Έτσι δεν θα πω πολλά λόγια. Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι κακό. Όποιος έχει διαβάσει πέντε (5) βιβλία στη ζωή του, μπορεί άνετα να εξαγάγει το ίδιο συμπέρασμα με εμένα. Νομίζω αυτό αρκεί και ελπίζω ο συγγραφέας να κατανοήσει τη στάση μου. Δεν είναι θέμα ιδεολογίας, προσωπικό ή κάτι άλλο. Η αρνητική κριτική μου, και ο θυμός μου ακόμα, βασίζονται απλώς στο ότι το Μαύρο Μάμπα είναι δείγμα κακής λογοτεχνίας (πάντα σύμφωνα με τη γνώμη μου). Επειδή όμως καλό είναι να ακούγεται και η άλλη άποψη, δίνω το link των εκδόσεων Βεργίνα, στο οποίο μπορείτε να διαβάσετε μερικές ενθουσιώδεις κριτικές για το βιβλίο (δεν είμαι σίγουρος ότι όλοι όσοι έγραψαν το είχαν διαβάσει πάντως, γιατί κανείς δεν σχολίασε ότι το Μαύρο Μάμπα, είναι ουσιαστικά δύο διαφορετικού ύφους βιβλία, δεμένα στον ίδιο τόμο, αναμφίβολα μία καινοτομία, πλην άστοχη).

Πέρα από αυτά, η κριτική μου δεν έχει στόχο να επιτεθεί στο βιβλίο, αλλά να φτάσει στα αυτιά του ΕΚΕΒΙ. Νομίζω θα έπρεπε να σκεφτούν μήπως υπάρχει καλύτερος τρόπος διαλογής όσων βιβλίων υποτίθεται αντιπροσωπεύουν το αναγνωστικό κοινό της χώρας.
Αν κάποιος που διαβάζει σπάνια, δει τη λίστα και τυχαία διαλέξει το Μαύρο Μάμπα, γιατί να συνεχίσει αυτός ο άνθρωπος να αγοράζει Έλληνες συγγραφείς;

Σε κάθε περίπτωση, όσοι ενδιαφέρεστε να ψηφίσετε για την ανάδειξη του καλύτερου μυθιστορήματος της χρονιάς που μας πέρασε, μπορείτε να βρείτε αναλυτικές οδηγίες εδώ.