Πέμπτη, 2 Οκτωβρίου 2008

2 Οκτωβρίου- Ερημιά στο βλέμμα τους


Αν και ακούγεται ίσως λίγο υπερβολικό, στην πραγματικότητα είναι όντως μεγάλη μου τιμή να παρουσιάσω σήμερα το βιβλίο “Ερημιά στο βλέμμα τους” του Κώστα Λογαρά, το οποίο κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Επιπλέον ο ευγενέστατος συγγραφέας δέχτηκε με χαρά να παραχωρήσει στην Μπρίζα μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη, την οποία θα διαβάσετε παρακάτω.
Ο Κώστας Λογαράς γεννήθηκε στην Πάτρα το 1950, έχει γράψει ποίηση και πεζό και από το 1997 συνεργάζεται ως επιφυλλιδογράφος με την εφημερίδα Τα Νέα. Έργα του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά, ενώ το “Ερημιά στο βλέμμα τους” είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του. Αυτά, όμως είναι τα τυπικά- συνεχίζω κατευθείαν με τα πιο ουσιαστικά.
Το “Ερημιά στο βλέμμα τους” είναι ανάμεσα στα δύο καλύτερα βιβλία που διάβασα μέσα στο 2008, ένα βιβλίο που απ' τις πρώτες κιόλας σελίδες του, ζήλεψα το πανέμορφο αμάλγαμα ποιητικού λόγου και ντοπιολαλιάς. Για μένα ήταν ένα οδοιπορικό μέσα στους ανθρώπους, μια αφήγηση βίων, που αν και φαίνονται να βρίσκονται σε εντελώς διαφορετικά σημεία, αποδεικνύεται ότι είχαν παρόμοιες αφετηρίες και οι πορείες τους εν τέλει θα στροβιλιστούν προς το ίδιο σημείο. Αν έχετε συναντήσει σε τοίχους το σύνθημα “Είμαστε όλοι μετανάστες”, τότε μέχρι το τέλος θα έχετε διαπιστώσει το πραγματικό του νόημα.
Η πλοκή ξεκινάει καθώς τέσσερις Έλληνες διασχίζουν την Αμερική και με αφορμή λεπτομέρειες του κόσμου που τους περικυκλώνει, αρχίζουν να σκάβουν με τα χέρια λαγούμια στην ψυχή τους, να ανασκαλεύουν τις στάχτες του παρελθόντος και να αναζητούν χαμένα νοήματα. Συναντούν τη γηραιά μητέρα του ενός και με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 αποφασίζουν να οργανώσουν ένα ιδιότυπο αντάμωμα, πίσω στην πατρίδα. Στο δεύτερο μισό του βιβλίου οι ήρωες αλλάζουν σκηνικό και από τα φαράγγια ανάμεσα στους πολύπλοκους ουρανοξύστες, μεταφέρονται σε ένα απομονωμένο -τους μη καλοκαιρινούς μήνες- χωριό της Πελοποννήσου.
Το “Ερημιά στο βλέμμα τους” είναι ένα κράμα φιλοσοφικής αναζήτησης και σύγχρονου προβληματισμού, μια ιστορία πολύ αληθινή και οικεία. Ο αναγνώστης καλείται να ακολουθήσει τις ενδοσκοπήσεις των ηρώων και κλέβοντας λίγο χρόνο από την ταχύτητα της καθημερινότητας, να τους μιμηθεί. Συνηθίζω να χωρίζω τα βιβλία που διαβάζω σε τρεις κατηγορίες. Αυτά που δεν θα ήθελα να γράψω, αυτά που θα μπορούσα να γράψω και αυτά που θα ήθελα να είχα γράψει. Αναμφίβολα το βιβλίο του Κώστα Λογαρά ανήκει στην τελευταία κατηγορία. Αξίζει να το κάνετε κτήμα σας: δεν θα κερδίσετε σε εικόνες δράσης, αλλά εγρήγορση στα ανθρωπιστικά αντανακλαστικά σας. Και ίσως ανακαλύψετε αφορμές για τη δική σας περιπλάνηση.

1 Πόσοι γύρω μας διαβάζουν;
Ζούμε στην εποχή της εικόνας. Ο εικονιστικός λόγος έχει, μοιραία λόγω τηλεόρασης, αντικαταστήσει σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό τον γραπτό λόγο. Παρόλα αυτά τόσο η αγορά του βιβλίου όσο και η πληθώρα των τίτλων είναι εντυπωσιακά μεγαλύτερη απ’ όσο στο παρελθόν. Όμως έχει μεγάλη σημασία και «τι» διαβάζουμε και «πώς». Και αυτές οι συνιστώσες έχουν να κάνουν με την ποιότητα της ίδιας γραφής καθώς και του τρόπου ανάγνωσης• και οι δύο αυτοί παράγοντες, για τους οποίους έχω πολύ μεγάλα ερωτηματικά, διαφοροποιούν το αποτέλεσμα.

2. Γράφετε για προσωπική ευχαρίστηση ή για να αφήσετε ένα δίδαγμα στον αναγνώστη;
Γράφω για να επικοινωνήσω με τον αναγνώστη, κι αυτό είναι η ευχαρίστησή μου. Κατά τα άλλα, η διαδικασία της γραφής είναι οχληρή, κοπιαστική και βασανιστική. Πάντως, κάθε φορά που πιάνω το μολύβι στο χέρι για να γράψω, έχω στο μυαλό μου έναν στόχο τον οποίο υπηρετώ• οπωσδήποτε κάτι θέλω να πω και προς αυτήν την κατεύθυνση κατατείνω συνεχώς.

3. Η διακίνηση αρχείων μέσω του Internet μπορεί να επηρεάσει τον χώρο του βιβλίου;
Σίγουρα. Το διαδίκτυο είναι το προσφιλέστερο μέσο επικοινωνίας για τους νέους ανθρώπους. Η πρόσβαση σε αρχεία, σε κείμενα είναι εύκολη, ευχάριστη αρκεί να βρεθεί ο κατάλληλος τρόπος να γίνει η ύλη του διαδικτύου ελκυστική.

4. Υπάρχουν κατώτερα είδη λογοτεχνίας;
Ναι, οπωσδήποτε. Και αυτά τα απαξιωμένα είδη της «λογοτεχνίας» εξαρτώνται από τη γλώσσα που χρησιμοποιούν-- όχι, φυσικά, από το θέμα τους. Εννοώ την προχειρότητα στη γραφή, την ευκολία που αναπαράγει στερεότυπα και προβάλλει το ψέμα : το ψεύτικο συναίσθημα, το δήθεν βίωμα, τα κλισέ ενός ανόητου life style που εξαπατά τον αναγνώστη και ευτελίζει το αίσθημά του αλλά και το αισθητικό του κριτήριο.

5. Η ‘Ερημιά στο βλέμμα τους» είναι οδοιπορικό στο χρόνο ή στις ανθρώπινες ψυχές;
Είναι μια καταβύθιση στην ανθρώπινη ψυχή. Στον άνθρωπο όποιας εθνικότητα, χρόνου, χώρου ή καταγωγής. Διαπραγματεύεται το θέμα της μετανάστευσης αλλά και επιδιώκει να δείξει ότι οι άνθρωποι είμαστε -- περισσότερο από οτιδήποτε-- μετανάστες μέσα μας. Αποξενωμένοι από τον εαυτό μας. Υπ’ αυτή την έννοια, όλος ο κόσμος είναι μία εν δυνάμει ξενιτιά.
Υπάρχει άραγε στέρεος τόπος, πουθενά ; ‘Υπάρχει λέει η ηρωίδα μου. Είναι το αναπαλλοτρίωτο μέσα μας. «Όλος ο κόσμος – θα πει η ηρωίδα - είναι μία ξενιτιά. Και μόνο η ψυχή του ανθρώπου μένει ίδια. Άμα το θέλει ναι, μένει η ίδια».

6. Ο παραλληλισμός των Ελλήνων μεταναστών με τους Αλβανούς , θα μπορούσε να προεκταθεί στην Πάτρα του 2008;
Η Πάτρα είναι ένα πέρασμα μεταναστών προς τη Δύση. Ανέκαθεν και, κυρίως, σήμερα . Η πόλη μου εγκαταλελειμμένη στη μοίρα της από την επίσημη πολιτεία ζει, κοντά δεκαπέντε χρόνια, το δράμα των μεταναστών. Το δράμα των ανθρώπων που μοχθούν για μια καλύτερη μοίρα. Υπάρχει πολύς πόνος, μεγάλη εκμετάλλευση της ανθρώπινης δυστυχίας. Ναι, βλέπω στο δικό τους δράμα τη μοίρα των Ελλήνων μεταναστών που, μετά τον πόλεμο, πήραν τους δρόμους αναζητώντας την τύχη τους στους ξένους τόπους. Κι αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε ως λαός.

7. Είναι πραγματικοί οι ήρωες του μυθιστορήματός σας;
Όχι, δεν είναι πραγματικοί. Έχω ταξιδέψει σε όλους τους τόπους οι οποίοι αναφέρονται στο μυθιστόρημά μου, ξέρω τι περιγράφω, έχω ερευνήσει το θέμα μου και έχω στο μυαλό μου πρότυπα των ηρώων μου, αλλά οι λογοτεχνικοί μου ήρωες είναι εντελώς επινοημένοι.

8. Το επόμενο βιβλίο σας;
Είναι πολύ νωρίς ακόμα για το επόμενο μυθιστόρημα. Ένας συγγραφέας πρέπει να ζει για μεγάλο χρονικό διάστημα στη σιωπή και την περισυλλογή. Όπου ανανεώνεται και όπου εκεί κυοφορούνται οι ιδέες και το πρωτογενές υλικό του. Ίσως, όμως εκδοθούν την επόμενη χρονιά επιλεγμένες επιφυλλίδες μου, οι οποίες έχουν ήδη δημοσιευτεί στην εφημερίδα τα ΝΕΑ, από το 1997 έως τα σήμερα.

25 Σεπτεμβρίου- Το απόκρυφο χειρόγραφο του Σαίξπηρ


Πλησιάζει σιγά σιγά το μεγαλύτερο γεγονός της χρονιάς στο χώρο του βιβλίου, το Φεστιβάλ της Φρανκφούρτης που όπως κάθε χρόνο θα προσελκύσει τα βλέμματα εκδοτικών οίκων απ’ όλο τον κόσμο. Εκεί υπογράφονται οι μεγαλύτερες συμφωνίες και μέσα απ’ τις συζητήσεις των manager προδιαγράφονται τα μεγάλα best seller της επόμενης χρονιάς. Αν είστε εκεί κοντά, λοιπόν, μην το χάσετε. Ξεκινάει στις 15 Οκτώβρη.
Στα δικά μας και ξεδιαλέγοντας τα mail με δελτία τύπου που ήρθαν τον τελευταίο καιρό, ξεχώρισα μία νέα σειρά σημαντικών ξένων λογοτεχνών, η οποία μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Γενικά ο συγκεκριμένος εκδοτικός οίκος έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με το marketing μέσω του διαδικτύου προσπαθώντας να προσελκύσει νέους αναγνώστες, αλλά και να οργανώσει μία μεγάλη μερίδα τους που είναι πιστοί φίλοι του. Ανάμεσα σε άλλα ήταν από τους πρώτους με πολύ οργανωμένο φόρουμ, έχει ενθαρρύνει τους συγγραφείς του διατηρούν τα δικά τους, πολύ οργανωμένα ιστολόγια, ενώ αν θέλετε να είστε ενημερωμένοι για τα τελευταία νέα και τις επικείμενες παρουσιάσεις δεν έχετε παρά να γίνετε μέλη στο σχετικό group στο facebook.
Πάμε, όμως στα βιβλία. Πρώτο της σειρά «Ο Συνταγματάρχης και το παιδί-βασιλιάς» του βραβευμένου Αιγύπτιου Ζιλμπέρ Σινουέ. Είναι ιστορικό μυθιστόρημα με φόντο τη νεότερη ιστορία της χώρας, στο οποίο ο Σινουέ περιγράφει τις συνθήκες γένεσης της πυριτιδαποθήκης, που ονομάζεται και Μέση Ανατολή. Ο τίτλος του βιβλίου αναφέρεται αντίστοιχα στους Νάσερ και Φαρούκ, άρα αν αυτά τα δύο ονόματα δεν σας λένε κάτι, τότε καλύτερα μην σπεύσετε να το αγοράσετε.
Επόμενο βιβλίο της σειράς είναι «Η αναφορά του Μπροντέκ» του Γάλλου Φιλίπ Κλοντέλ. Ο σαρανταεξάχρονος Κλοντέλ έχει προλάβει να αποσπάσει διάφορες βραβεύσεις στη χώρα του, ενώ το συγκεκριμένο μυθιστόρημα ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Gonocourt το 2007 και βραβεύτηκε με το Βραβείο Goncourt des Lycéens. (περισσότερα στη Wikipedia). Η «Αναφορά του Μπροντέκ» είναι κοινωνικό μυθιστόρημα, μια τοιχογραφία εποχής και ξεκινάει με τη φράση: «Ονομάζομαι Μπροντέκ και δεν ευθύνομαι για τίποτα. Οφείλω να το πω. Πρέπει να το ξέρει όλος ο κόσμος.»
Κλείνω με κάτι που και μόνο ως τίτλος ακούγεται πολύ ελκυστικό, τουλάχιστον σε όσους ασχολούνται με το είδος. Είναι «Το απόκρυφο χειρόγραφο του Σαίξπηρ» της Βρετανίδας Τζένιφερ Λι Κάρελ. Έχουμε να κάνουμε με έναν κλώνο Ντα Βίντσι. Παραμονές της πρεμιέρας του Άμλετ στο θέατρο «Σφαίρα» του Λονδίνου, η Ρόζαλιντ Χάουαρντ , εκκεντρική σαιξπηρίστρια και μέντορας της θεατρικής σκηνοθέτιδας Κέιτ Σέλτον, χαρίζει στην αγαπημένη της μαθήτρια ένα μυστηριώδες κουτί, συνοδεύοντας το δώρο της με τον ισχυρισμό ότι ανακάλυψε κάτι συγκλονιστικό. Μέσα στο κουτί, η Κέιτ θα βρει το πρώτο κομμάτι ενός σαιξπηρικού γρίφου, που θα τη ρίξει σ’ ένα θανάσιμα επικίνδυνο κυνήγι θησαυρού.

18 Σεπτεμβρίου- Στον Κήπο του Επίκουρου


Σήμερα το πρόγραμμα έχει περιήγηση στα βιβλιοπωλεία για να ξεφυλλίσουμε μερικούς τίτλους οι οποίοι έχουν ακουστεί αρκετά τον τελευταίο καιρό και συνήθως κάνουν βόλτες στα ράφια με τα ευπώλητα.
Οι εκδόσεις Άγρα κυκλοφόρησαν ακόμα ένα βιβλίο του ψυχολόγου Irvin Yalom, ο οποίος όπως αποδεικνύεται έχει αποκτήσει το δικό του σταθερό κοινό στη χώρα μας. Μετά λοιπόν τα εξαιρετικά δημοφιλή «Η θεραπεία του Σοπενάουερ», «Όταν έκλαψε ο Νίτσε» και «Η μάνα και το νόημα της ζωής», μεταφράστηκε και στη χώρα μας το «Στον κήπο του Επίκουρου», το οποίο για το περασμένο δεκαπενθήμερο κατέλαβε την πρώτη θέση των πωλήσεων στην αλυσίδα βιβλιοπωλείων «Πρωτοπορία». Κινείται στο γνωστό ύφος του συγγραφέα, έχει για υπότιτλο το «Αφήνοντας πίσω τον τρόμο του θανάτου» και απευθύνεται σε όσους θέλουν να διαβάσουν κάτι φιλοσοφημένο και λίγο δύσκολο. Η παρακάτω παράγραφος είναι απ’ το οπισθόφυλλο: «Γραμμένο με τον μοναδικό τρόπο του Ίρβιν Γιάλομ, το βιβλίο "Στον κήπο του Επίκουρου" συμπυκνώνει το έργο και την προσωπική εμπειρία μιας ολόκληρης ζωής σε μια βαθύτατα ενθαρρυντική προσέγγιση στο οικουμενικό ζήτημα της θνητότητας. Ο Γιάλομ δείχνει ότι στον πυρήνα του άγχους μας βρίσκεται συχνά ο φόβος του θανάτου. Στη συνειδητοποίηση αυτή οδηγεί πολλές φορές μια «αφυπνιστική εμπειρία» -ένα όνειρο, μια αρρώστια, μια τραυματική εμπειρία ή το γεγονός ότι γερνάμε.»
Η πολυγραφότατη Μάρω Μαμβουνάκη έχει πολλούς φανατικούς αναγνώστες όπως αποδείχθηκε και με το «Φάντασμα της αξόδευτης αγάπης», το οποίο τους τελευταίους μήνες έχει επιτύχει σημαντικές πωλήσεις. Εκδόσεις Ψυχογιός και ελπίζω να μην σας μπερδέψει (όπως εμένα) το παρακάτω απόσπασμα: «Αν στέρηση είναι να μην έχω αυτό που επιθυμώ, ανικανοποίητο είναι να έχω μεν αυτό που επιθυμώ αλλά να μη μου προσφέρει τη γεύση που περίμενα να μου προσφέρει. Η απόκτησή του να αποδεικνύεται απογοητευτική. O άνθρωπος σήμερα μαραίνεται μέσα στην εποχή του ανικανοποίητου. Κι αν, όταν στερείσαι, μπορείς να ονειρεύεσαι και να προσδοκάς, μέσα στην ανικανοποίητη καθημερινότητα, τις απανωτές απογοητεύσεις -όχι απ αυτά που δεν έχεις αλλά απ αυτά που έχεις- δεν ξέρεις πια τι ακριβώς να επιθυμήσεις.»
Κλείνω με κάτι πολύ ενδιαφέρων, την «Μικρή ιστορία του κόσμου» του Ερνστ Γκόμπριχ, που κυκλοφόρησε στις αρχές του μήνα από τις εκδόσεις Πατάκη. Ο Gombrich, ένας από τους εξέχοντες θεωρητικούς του εικοστού αιώνα, πέτυχε να αφηγηθεί την ιστορία της ανθρωπότητας, από την εποχή του λίθου ως την εποχή της πυρηνικής ενέργειας, σύντομα, περιεκτικά, αλλά και με πειστικό τρόπο. Με γλώσσα απλή και γλαφυρή ζωντανεύει την ιστορία του κόσμου, τα επιτεύγματα του ανθρώπου, τη μετάβαση από τη μία ιστορική περίοδο στην άλλη, τις σημαντικότερες προσωπικότητες και συγκρούσεις. Θυμίζει σε σύλληψη τον «Κόσμο της Σοφίας» που παρουσίασα πρόσφατα και δεν θα σας αφήσει αδιάφορους.